Mentaal

Het is alweer juli. Dat betekent in vele sporten de zomerstop. Voor een groot aantal sporters een moment om even los te komen van het ritme van trainen en presteren. Juist die afstand maakt ruimte voor herstel, frisse energie en nieuwe motivatie. Voor veel coaches voelt een zomerstop dubbel. Natuurlijk is herstel belangrijk, maar ergens knaagt ook de vraag: verliezen we geen ritme, scherpte of progressie? Toch gebeurt er tijdens een goede rustperiode iets waardevols dat vaak wordt onderschat: sporters krijgen weer mentale ruimte.

Joost Pluijms heeft als sportpsycholoog en bewegingswetenschapper de afgelopen vijftien jaar bij allerlei topsporters, coaches en teams in de keuken kunnen kijken. Uit zijn werk in sporten als zeilen, BMX, hockey en alpineskiën verzamelde hij allerlei lessen en verhalen over optimaal presteren. In zijn boek Think Like an Athlete, Don’t Act Like On heeft hij als een curator 75 inzichten over het mentale spel van topsport gebundeld. We bladeren met hem door het handzame gouden boekje vol bruikbare tips voor zowel coaches als atleten en iedereen buiten de (top)sport met interesse in presteren.

Elke coach kent ze. Sporters die veel vragen stellen, altijd reageren, grenzen opzoeken. Soms eigenwijs, kritisch of moeilijk te sturen. In veel teams krijgen ze al snel het label ‘lastig’, maar sportpsychologisch gezien zijn dit opvallend vaak óók de sporters met de grootste betrokkenheid en drive.

Irritaties in een team worden vaak gezien als iets negatiefs. Iets dat je als coach snel wilt oplossen of sussen. Logisch, maar wat als irritatie juist een signaal is van betrokkenheid en ambitie?

Plezier in sport lijkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk staat het vaak onder druk. Steeds meer sporters trainen vanuit verwachtingen, vergelijken zich continu met anderen of zijn bang om fouten te maken. Dat heeft direct invloed op hun motivatie, ontwikkeling en zelfvertrouwen. Als coach heb jij juist op dit vlak een enorme invloed. Jij kunt een omgeving creëren waarin sporters zich vrij voelen om te leren en te groeien. In de workshop Plezier boven prestatie op 13 mei ontdek je hoe je plezier niet als bijzaak ziet, maar als de basis voor duurzame ontwikkeling en prestaties.

We zeggen vaak: je leert van ervaring. Maar klopt dat wel? In de sportpsychologie weten we inmiddels dat het niet de ervaring zélf is die je beter maakt, maar de manier waarop je het analyseert. Een sporter die niet leert van zijn ervaringen, komt vaak niet verder.

In een prestatiegerichte omgeving voelt humor soms als bijzaak. Er moet gewerkt worden. Focus. Serieus. Juist daar ligt een gemiste kans, want goed getimede humor is een van de snelste manieren om spanning te reguleren en verbinding te versterken.

De Limburgse sportpsycholoog Joep Teeken kwam erachter dat het creëren van een vertrouwensband tussen een atleet en zijn of haar coach een onderbelicht, maar o zo belangrijk onderwerp is. Daarom schreef hij er na jaren van research een boek over: De mens achter de atleet in de schijnwerpers. Gebaseerd op de inzichten uit dit boek geeft Joep Teeken een online masterclass op 4 juni met praktische handvatten voor de coach van vandaag.

We trainen sporters om sneller en beter beslissingen te nemen, maar wat vaak over het hoofd wordt gezien: het brein raakt vermoeid van te veel keuzes. Dit fenomeen, ook wel 'beslis-moeheid', kan prestaties stilletjes onderuit halen, vooral aan het einde van trainingen of wedstrijden.

De Olympische Winterspelen in Milaan-Cortina maken duidelijk dat mentale kracht het verschil tussen winst en verlies kan maken. Shorttrackster Xandra Velzeboer was een goed voorbeeld van pure veerkracht. Na haar val tijdens de gemengde aflossing hervond ze de focus op het proces en op alles wat ze wél kan controleren. In haar volgende individuele races pakte ze twee keer goud en een wereldrecord. Velzeboer liet zo zien: winnen begint in je hoofd, maar hoe doe je dat? In een nieuwe masterclass neemt hoogleraar sportpsychologie Nico W. van Yperen je mee in de mentale kant van presteren.

In een prestatiegerichte sportomgeving draait het om beter worden, winnen en leveren. Begrijpelijk, maar juist daar is het mentale aspect vaak het minst bespreekbaar. Veel coaches denken (of voelen): "Als ik hier ruimte voor maak, gaat de scherpte eraf."

Hoe ervaren gestopte talentvolle sporters de overgang van sporten op topniveau naar een leven buiten de sport? Over deze uitstroomfase is nog weinig bekend. Uit onderzoek van het Mulier Instituut blijkt dat stoppen met sport op het hoogste niveau meer is dan alleen een sportieve verandering. Sporters maken een identiteitsverandering door, omdat sport jarenlang een centraal onderdeel van hun zelfbeeld was. Nieuwe rollen en steun van ouders, teamgenoten en coaches kunnen helpen bij de overgang.

Het mentale krijgt steeds meer aandacht in de sport. Mooi. Maar laten we eerlijk zijn: nog lang niet alle coaches nemen het mentale bewust mee in hun dagelijks coachen. Dat is een gemiste kans én soms een risico, stelt sportpsycholoog VSPN Ciska de Bruijn. Mentale factoren spelen namelijk altijd mee, of je er nou aandacht voor hebt of niet.

Coaches denken vaak dat hun boodschap zit in hun uitleg, aanwijzingen en woorden. Sportpsychologisch gezien gebeurt het echte werk echter al vóór je iets zegt: je lichaamshouding en gebaren bepalen hoe je boodschap wordt ontvangen.

In veel teams klinkt het 'luid': aanmoedigingen, aanwijzingen, coaching van de zijlijn. Praten is betrokkenheid, toch? Maar uit recente sportpsychologische inzichten blijkt iets opvallends... teams die bewust momenten van stilte gebruiken, presteren vaak beter onder druk.

“Je kunt niet winnen als je in je hoofd al verliest”, aldus Marit Bouwmeester in ‘Winnen met je hoofd’. In dat boek word je meegenomen in de wereld van mentale kracht, persoonlijke groei en zelf de regie nemen. De meest succesvolle zeilster aller tijden Marit Bouwmeester deelt haar ervaringen en inzichten, gecombineerd met kennis uit de sportpsychologie van prof. Nico W. Van Yperen. Een unieke mix van wetenschap en praktijk over optimaal presteren.