“Topsport is hard (werken). Bloed, zweet en tranen op de baan, de mat of op het veld. Maar van het echte strijdtoneel zien we eigenlijk maar bitter weinig. De ware strijd speelt zich namelijk af tussen de oren”, schrijft Pluijms in het voorwoord van zijn boek. Hij vervolgt dat hij het voorrecht heeft gehad om jarenlang als sportpsychloog en wetenschapper met uitzonderlijke sporters, coaches en teams te mogen werken. Zo ontdekte hij wat ervoor zorgde dat deze topsporters bij de top laat horen: hun mentale spel.

Mentaal spelletje

In het boek heeft hij 75 lessen verzameld die inzicht geven in de mentale geheimen van sportlegendes en bekende coaches. Die inzichten verzamelde hij de afgelopen jaren in een documentje wat steeds maar groeide. “Ik had op een gegeven moment 115 lessen, dus ik moest er nog veertig schrappen.” Samen met artdirector Peter Heykamp en beeld-editor Frank Schallmaier zocht hij bij de korte teksten sprekende sportfoto’s voor de linkerpagina’s. “Ik zie dit als een ode aan het vak. Met dit boek introduceer ik niet een nieuw model. Ik ben als een soort curator te werk gegaan van de interessante lessen die ik de afgelopen vijftien jaar in mijn werk ben tegengekomen.”

Andere coaching

Die keuze leidde al langer geleden tot de vraag of hij een zevende deel wilden maken in de ‘Think like a pro’-serie. “Advocaat en schrijver Aernoud Bourdrez, van het eerste deel Think Like a Lawyer, vroeg mij rond 2014 of ik in diezelfde serie over sportpsychologie wilde schrijven. Toen dacht ik: Wie ben ik om op mijn dertigste al een boek te schrijven? Ik kom net kijken!” In de tien jaar daarna verzamelde hij tijdens twee Olympische Spelen, WK’s en vele ontmoetingen genoeg materiaal om dat boek met een gouden omslag te kunnen vullen. Van coaches en atleten krijgt hij veel positieve reacties op het boek.

Hij kreeg nog wel wat vragen over de titel; Think Like an Atlete, Don’t Act Like One. “Ik maak zelf ook gebruik van de gedragstherapie ACT (Acceptance en Commitment Training), in combinatie met buitenpsychologie. Vanuit die gedachte zou je zeggen: ‘Think like an atlete. DO act like one. Je wilt je ook gedragen als een atleet. Ik leg de titel vaak uit als dat je heel veel kunt leren van de mindset van een atleet. Hoe ze in snelkookpak van topsport alles aanpakken. Je hoeft niet ’s ochtends om zes uur in het zwembad te liggen of op die manier te trainen. Toch kun je heel veel leren van hoe zij dingen aanpakken.” Pluijms denkt dat coaches ook veel kunnen leren van het denken als een atleet. “Dan denk ik ook aan hoe de jonge generatie topsporters naar leiderschap kijkt. Zij vragen duidelijk om een minder hiërarchische organisatie. De nieuwe topsporter vraagt ook andere coaching.”

Complex spel

In zijn boek heeft hij daar ook aansluitende lessen bij. Zoals les #14 ‘Vier kapiteins op één schip’. Daarin refereert hij naar onderzoek van hoogleraar Katrien Fransen over gedeeld leiderschap, waarbij een coach informele leiders met verschillende rollen aanwijst. Pluijms schrijft in dat hoofdstuk dat hij teamleden vaak zelf de informele leiders laat aanwijzen, met als resultaat minder conflicten en meer motivatie. Teamdynamiek is een thema wat op meer plekken terugkomt in het boek. Zo verwijst hij bij #2 ‘De ware kracht van een team’ naar onderzoek van Marjolein Torenbeek, die stelt dat de ware magie van een team de synergie is, “waarbij individuen samensmelten tot een onoverwinnelijke eenheid”. “Haar boek Synergie ligt standaard op mijn bureau. Zij heeft echt alles rond teamdynamiek supermooi gebundeld in haar boek.”

Pluijms denkt dat in coaching ook meer aandacht mag zijn voor het verschil tussen mannen en vrouwen. “Je ziet toch nog vaak vrouwelijke topsporters met mannelijke coaches. Ik denk dat het goed zou zijn als daarin meer gelijkwaardigheid zou zitten. Een van de lessen waar ik daarbij aan moet denken is #54 ‘Herken je lijf’, wat over de menstruatiecyclus gaat. Daar hebben sommige mannelijke coaches minder kaas van gegeten en dan rammen ze soms toch gewoon een zware training erin, terwijl dat voor een groot deel van het team misschien minder is qua timing en belastbaarheid. Dat kan zorgen voor mentaal en fysieke klachten. Als dat beter op elkaar afgestemd kan worden, heb je daar heel veel aan. Het mentale raakt ook vaak ook aan het fysieke. Dat is natuurlijk een complex spel, maar daar kun je heel veel uithalen.”

Geheime wapen

Door het boek sijpelt de filosofie die Pluijms in zijn werk toepast: ‘Prepare, Peak, Recover’. “Dat is de cyclus van optimaal presteren. Veel van de lessen raken aan een van die drie fases. Je moet ze ook alle drie doorlopen om goed op te laden voor nieuwe piekmomenten.” Omdat de herstelfase ook belangrijk is, heeft hij daar een groot aantal lessen aan gewijd. Bij #74 ‘Uitknop aan’ noemt hij herstel zelfs het geheime wapen van iedere coach. “Voel je de druk oplopen? Stap even uit de arena. Zoek afleiding, deel momenten met dierbaren of vind vreugde in een hobby. Herstel is geen toeval; het vereist planning”, schrijft Pluijms. “Als coaches niet goed voor zichzelf zorgen, heeft iedereen waarmee ze werken daar last van”, voegt hij nog toe aan zijn opgeschreven les.

Les #15 ‘Omarm je concurrent’ is weliswaar geschreven vanuit het voorbeeld van de broederstrijd tussen windsurfers Dorian van Rijsselberghe en Kiran Badloe. Pluijms ziet daarin ook een belangrijk uitgangspunt voor coaches. “Basketbalcoach Ton Boot nam om de zoveel jaar een sabbitical om bij andere coaches en teams te kijken en leren: Hoe doet mijn concurrent het? Als je heel succesvol bent, is het verleidelijk om hetzelfde te blijven doen. Dan is het juist zaak om te denken: Wat kan ik toch leren of anders doen? Beweeg ik genoeg mee met de nieuwe tijd? Want open staan voor anderen en bereid zijn om een stap terug te doen is een skill van echte topcoaches.”