Basisprincipes coachen

De eerste trainingen na de zomerstop hebben vaak iets bijzonders. Sporters komen terug met verhalen, energie en soms verrassend veel zin om weer te beginnen. Tegelijkertijd kan het gebeuren dat iemand minder scherp is, moeite heeft om weer in het ritme te komen of tijdens de eerste trainingen opvallend veel fouten maakt.

Voor coaches in teamsporten als voetbal, hockey en volleybal is groepsdynamiek essentieel om te presteren. In individuele sporten is aandacht voor het teamproces minstens zo belangrijk. Sportpsycholoog Marjolein Toorenbeek legt uit hoe je als coach een eenheid smeedt van concurrenten én teamgenoten waarin iedereen elkaar beter maakt.

De nieuwe editie van vakblad NLCOACH (editie 1-2026) is verschenen. In dit nummer lees je hoe bondcoach Niels Kerstholt richting de Olympische Winterspelen van Milaan een team smeedde met zijn shorttrackers. En Anouk Bruil (hoofdtrainer Ajax Vrouwen) vertelt wat zij van voetbalmanagers als Guus Hiddink en José Mourinho leerde.

Het is alweer juli. Dat betekent in vele sporten de zomerstop. Voor een groot aantal sporters een moment om even los te komen van het ritme van trainen en presteren. Juist die afstand maakt ruimte voor herstel, frisse energie en nieuwe motivatie. Voor veel coaches voelt een zomerstop dubbel. Natuurlijk is herstel belangrijk, maar ergens knaagt ook de vraag: verliezen we geen ritme, scherpte of progressie? Toch gebeurt er tijdens een goede rustperiode iets waardevols dat vaak wordt onderschat: sporters krijgen weer mentale ruimte.

Steeds meer gemeenten en sportbonden zetten in op het verbeteren van de vakbekwaamheid van trainer-coaches bij sportclubs. Om deze vierde V voor sociale veiligheid verder onder de aandacht te brengen, lanceerde NOC*NSF afgelopen maand een campagne en de gratis e-learning ‘Sterk van Start’. Deze basisopleiding voor beginnende trainer-coaches is een belangrijke stap om het coachvak verder te versterken.

Elke coach kent ze. Sporters die veel vragen stellen, altijd reageren, grenzen opzoeken. Soms eigenwijs, kritisch of moeilijk te sturen. In veel teams krijgen ze al snel het label ‘lastig’, maar sportpsychologisch gezien zijn dit opvallend vaak óók de sporters met de grootste betrokkenheid en drive.

Het opleiden van vakkundige trainers en coaches is een essentieel onderdeel van het werken aan een sociaal veilige sportomgeving. Voor sporters met een beperking is het extra belangrijk dat sportverenigingen aan deze vierde ‘V’ voldoen. Een trainer kan namelijk van grote waarde zijn in het zich welkom laten voelen van een gehandicapte sporter op een club. Gehandicaptensport Nederland maakt zich sterk om trainers de juiste kennis en vaardigheden mee te geven om deze doelgroep te begeleiden. De NKBV heeft deze laagdrempelige opleiding al in de trainerscursus geïntegreerd.

Plezier in sport lijkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk staat het vaak onder druk. Steeds meer sporters trainen vanuit verwachtingen, vergelijken zich continu met anderen of zijn bang om fouten te maken. Dat heeft direct invloed op hun motivatie, ontwikkeling en zelfvertrouwen. Als coach heb jij juist op dit vlak een enorme invloed. Jij kunt een omgeving creëren waarin sporters zich vrij voelen om te leren en te groeien. In de workshop Plezier boven prestatie op 13 mei ontdek je hoe je plezier niet als bijzaak ziet, maar als de basis voor duurzame ontwikkeling en prestaties.

We zeggen vaak: je leert van ervaring. Maar klopt dat wel? In de sportpsychologie weten we inmiddels dat het niet de ervaring zélf is die je beter maakt, maar de manier waarop je het analyseert. Een sporter die niet leert van zijn ervaringen, komt vaak niet verder.

We trainen sporters om sneller en beter beslissingen te nemen, maar wat vaak over het hoofd wordt gezien: het brein raakt vermoeid van te veel keuzes. Dit fenomeen, ook wel 'beslis-moeheid', kan prestaties stilletjes onderuit halen, vooral aan het einde van trainingen of wedstrijden.

Op 19 december 2025 organiseerden NLcoach en NOC*NSF op Papendal het NLcoach congres 2025. Deze middag stond in het teken van het thema: ‘AI in Actie: de nieuwe spelregels voor trainer-coaches in de sport’. De aanwezige trainer-coaches kregen een gevarieerd programma voorgeschoteld over de ontwikkelingen rond AI voor het coachvak. De sprekers vormden een goede mix tussen coaches, wetenschappers en andere experts. Met een nieuw ezine blikt NLCOACH met een aantal korte verslag terug op het congres.

Hugo Haak is de nieuwe voorzitter van NLcoach, de belangenvereniging voor Nederlandse trainers-coaches. De KNWU-bondscoach van het baanwielrennen werd vrijdag 19 december benoemd tijdens de Algemene Ledenvergadering van NLcoach voorafgaand aan het NLcoach congres op Papendal. Hij nam daar het stokje over van Paul van Ass, die de afgelopen zes jaar voorzitter was van NLcoach.

Het mentale krijgt steeds meer aandacht in de sport. Mooi. Maar laten we eerlijk zijn: nog lang niet alle coaches nemen het mentale bewust mee in hun dagelijks coachen. Dat is een gemiste kans én soms een risico, stelt sportpsycholoog VSPN Ciska de Bruijn. Mentale factoren spelen namelijk altijd mee, of je er nou aandacht voor hebt of niet.

Het NLcoach Congres op 19 december staat volledig in het thema van AI, met als thema: ‘AI in Actie: de nieuwe spelregels voor trainer-coaches in de sport.’ Kunstmatige Intelligentie, oftewel AI, heeft zijn intrede in de sport gemaakt en is niet meer te negeren, stellen dagvoorzitter Jeroen Otter en keynote spreker Erik Klein Nagelvoort. Zij zien AI als een cruciaal middel om als coach te kunnen verbeteren. "De vraag is niet: Wat gaat AI voor mij betekenen, maar: ik heb een uitdaging en hoe zou AI mij daarbij kunnen helpen?"

Coaches denken vaak dat hun boodschap zit in hun uitleg, aanwijzingen en woorden. Sportpsychologisch gezien gebeurt het echte werk echter al vóór je iets zegt: je lichaamshouding en gebaren bepalen hoe je boodschap wordt ontvangen.