Door Ciska de Bruijn

Het is alweer juli. Dat betekent in vele sporten de zomerstop. Voor een groot aantal sporters een moment om even los te komen van het ritme van trainen en presteren. Juist die afstand maakt ruimte voor herstel, frisse energie en nieuwe motivatie. Voor veel coaches voelt een zomerstop dubbel. Natuurlijk is herstel belangrijk, maar ergens knaagt ook de vraag: verliezen we geen ritme, scherpte of progressie? Toch gebeurt er tijdens een goede rustperiode iets waardevols dat vaak wordt onderschat: sporters krijgen weer mentale ruimte.

Elke coach kent ze. Sporters die veel vragen stellen, altijd reageren, grenzen opzoeken. Soms eigenwijs, kritisch of moeilijk te sturen. In veel teams krijgen ze al snel het label ‘lastig’, maar sportpsychologisch gezien zijn dit opvallend vaak óók de sporters met de grootste betrokkenheid en drive.

Irritaties in een team worden vaak gezien als iets negatiefs. Iets dat je als coach snel wilt oplossen of sussen. Logisch, maar wat als irritatie juist een signaal is van betrokkenheid en ambitie?

In een prestatiegerichte omgeving voelt humor soms als bijzaak. Er moet gewerkt worden. Focus. Serieus. Juist daar ligt een gemiste kans, want goed getimede humor is een van de snelste manieren om spanning te reguleren en verbinding te versterken.

We trainen sporters om sneller en beter beslissingen te nemen, maar wat vaak over het hoofd wordt gezien: het brein raakt vermoeid van te veel keuzes. Dit fenomeen, ook wel 'beslis-moeheid', kan prestaties stilletjes onderuit halen, vooral aan het einde van trainingen of wedstrijden.

In een prestatiegerichte sportomgeving draait het om beter worden, winnen en leveren. Begrijpelijk, maar juist daar is het mentale aspect vaak het minst bespreekbaar. Veel coaches denken (of voelen): "Als ik hier ruimte voor maak, gaat de scherpte eraf."

Het mentale krijgt steeds meer aandacht in de sport. Mooi. Maar laten we eerlijk zijn: nog lang niet alle coaches nemen het mentale bewust mee in hun dagelijks coachen. Dat is een gemiste kans én soms een risico, stelt sportpsycholoog VSPN Ciska de Bruijn. Mentale factoren spelen namelijk altijd mee, of je er nou aandacht voor hebt of niet.

Coaches denken vaak dat hun boodschap zit in hun uitleg, aanwijzingen en woorden. Sportpsychologisch gezien gebeurt het echte werk echter al vóór je iets zegt: je lichaamshouding en gebaren bepalen hoe je boodschap wordt ontvangen.

In veel teams klinkt het 'luid': aanmoedigingen, aanwijzingen, coaching van de zijlijn. Praten is betrokkenheid, toch? Maar uit recente sportpsychologische inzichten blijkt iets opvallends... teams die bewust momenten van stilte gebruiken, presteren vaak beter onder druk.

Als coach ben je waarschijnlijk gefocust op training, techniek en tactiek. Wist je echter dat veel sporters méér verliezen door gebrek aan herstel voor het brein dan door fysieke vermoeidheid?

Een recent artikel op cyclingnews.com belicht de toenemende mentale gezondheidscrisis in het profwielrennen. Zaken als depressie, verslaving en burn out komen vaker voor dan gedacht — zelfs bij topnamen zoals Mark Cavendish en Tom Dumoulin. Onderzoek laat zien dat maar liefst 27,8 % van de wielrenners kampt met depressieve klachten, en tot 22 % worstelt met verslavingsgerelateerde gedragingen.

De Eredivisie 2024/2025 zit erop. PSV kroonde zich tot kampioen, Ajax eindigde teleurstellend als tweede, ondanks een sterke eindsprint. Achter deze sportieve cijfers zit echter een dieper verhaal. Als geregistreerd sportpsycholoog ziet Ciska de Bruijn vooral de mentale processen die het seizoen hebben bepaald. Voor coaches biedt dit waardevolle lessen.

In elke sport draait het om details. Tactiek, techniek, fysieke fitheid en steeds vaker ook: mentale kracht.Toch wordt één cruciale groep vaak vergeten in mentale begeleiding: de reservespelers. In voetbal, basketbal, hockey en andere teamsporten geldt: je kunt geen kampioen worden zonder een sterke bank. Een goed gecoachte bank maakt vaak het verschil tussen een gelijkspel en een overwinning. In dit artikel duikt Ciska de Bruin in actuele inzichten uit de sportpsychologie en geeft ze coaches vijf direct toepasbare strategieën om reservespelers mentaal te begeleiden, te motiveren en klaar te stomen als cruciale krachten binnen het team.

De DQ achter zijn naam na de 1500 meter wereldbekerwedstrijd in Thialf zorgde bij Kjeld Nuis voor een fikse woede-uitbarsting. Hoe kun je als coach je sporter in zo’n situatie helpen? Ciska de Bruijn, Sportpsycholoog VSPN, geeft daarom zeven mentale technieken en tips om frustratie te voorkomen en beter met dit soort situaties om te gaan.

Een veelvoorkomend kenmerk van (top)sporters is dat ze perfectionistisch zijn. Dit kan helpend zijn in hun carrière om de absolute top te bereiken, omdat ze bereid zijn vol voor hun sport te gaan en er alles voor te doen en te laten. Zo zullen ze net dat stapje extra zetten in trainingen om zich zo goed mogelijk te kunnen ontwikkelen en zich ultiem voor te bereiden op wedstrijden.