In 2003 stopte Hopmans met haar carrière als tennisprof en besloot op aanbod van de KNLTB de trainersopleidingen A, B en C te gaan doen. Met een voorlopige (‘S’-)licentie begon ze met lesgeven aan de allerjongste jeugd. “Het bleek dat ik het heel erg leuk vond, want je kunt kinderen superveel leren”, zegt Hopmans enthousiast. “Daar haal ik nu als trainer en coach ook nog steeds de meeste voldoening uit, als ik spelers kan vormen en zie dat ze verbeteren.” Zo werkte Hopmans ruim tien jaar met alle leeftijden en niveaus. Vanaf 2008 deed ze dat samen met Michael van den Berg, onder de vlag van MATCH Tennis Academy, hun eigen tennisschool.

Diede de Groot

Hoe kwam De Groot op haar pad? Hopmans glimlacht als ze terugdenkt. “Best grappig, maar het was eigenlijk puur toeval. We zaten net met onze Academy in Alphen aan den Rijn en daar kwam de manager van het tenniscentrum naar me toe. Hij zei: ‘Ik heb hier een meisje van zeventien en ze wil heel graag met één van jullie aan de slag. Wie kan het doen? Ze zit wel in een rolstoel.’ Er was veel aarzeling, ook bij mezelf natuurlijk, want met rolstoeltennis had ik geen ervaring. Maar toen dacht ik: bij een valide meisje zeggen we meteen ‘ja’ en nu is het rolstoel en slaat de twijfel toe. Dus toen gaf ik aan dat ik het wilde proberen, maar wel eerst als een pilot.”

Hopmans voelde met de getalenteerde De Groot meteen een klik. En wat zich in de tien jaar daarna ontvouwde is bekend. Het team De Groot-Hopmans werd een succesverhaal. De Groot ontwikkelde zich onder begeleiding van Hopmans tot beste rolstoelspeelster van de wereld met 23 grandslamtitels op haar naam. Hun gouden formule? Volgens De Groot was Hopmans net zo fanatiek als zijzelf en begreep Hopmans haar gewoon erg goed. Als Hopmans deze feedback voorgehouden krijgt, moet ze een beetje lachen bij het woord ‘fanatiek’. “Er zit bij Diede wel een bepaalde mentaliteit in die ik natuurlijk herken en die ons denk ik erg goed heeft gekoppeld. Maar als trainer en coach moet je wel oppassen dat je niet té resultaatgericht gaat worden. Ik denk dat het resultaatgerichte in combinatie met het bewaken van het proces een heel goede is geweest. En we maakten echt ook een heleboel uren op de baan. Dat hebben we ook veel samen gedaan. Daar zit denk ik ook een stukje van het succes in.”

Foto onder: Hopmans en Diede de Groot na de winst van Wimbledon 2017, haar eerste Grand Slam-zege.

Skills

Hopmans vindt het lastig om aan te geven waar haar kracht als coach nog meer ligt. Na even nadenken is ze toch vrij beslist: “Ik denk dat ik een enorm commitment voor de speler heb. Het maximale wat ik voor een speler kan doen, doe ik. Er is maar heel weinig waartegen ik ‘nee’ zeg. Tegelijkertijd is het ook een valkuil, maar over het algemeen kan ik mijn grenzen goed bewaken. Verder is denk ik ook een kracht dat ik alles goed kan overzien en analyseren, zeker een-op-een.”

Als Hopmans aan het werk is op het NTC, staat daar een coach van het type stille observator. En iemand die vanuit een staat van mindfulness naar de ander kijkt. “Ja, ik ben over het algemeen heel rustig”, zegt Hopmans. “Ik ben niet superaanwezig, maar ik zie wel heel veel. Dat voelen spelers. En áls ik dan wat zeg, is het ook raak. Ik denk dat deze manier van werken er één is die het beste bij mij past, mezelf niet overschreeuwen. Ik heb ook niet het postuur om superaanwezig te zijn. Bovendien vind ik dat er vaak te veel wordt gepraat, je moet ook gewoon je ding doen. Tennis is echt een herhalingssport, dat betekent veel ballen slaan en dat gebeurt niet als je praat.”

Hopmans noemt het rolstoeltennis “echt wel een andere wereld” die destijds voor haar nog nieuw was en waar ze aan moest wennen. “Als je bijvoorbeeld naar het valide tennis kijkt, met Futures, Challengers, WTA, et cetera, zie je daar overal dezelfde drive. En het is een heel grote wereld. Maar het rolstoeltennis is een kleine wereld en je ziet bij de spelers onderling grote verschillen in de mate van professionaliteit waarmee ze hun sport beoefenen. Soms dacht ik als ik een speler zag: je kunt nu toch gewoon je warming-up doen, in plaats van hier te zitten? Als wij rondliepen op de grand slams, ervaarden we dat sommige mensen blij waren om ons aan het werk te zien. Wij waren echt een voorbeeld. We merkten op een gegeven moment ook, toen Diede steeds meer won, dat er spelers waren die haar gingen negeren. Dat heeft iets onprofessioneels, maar we accepteerden het.”

Persoonlijke groei

Tien jaar lang een-op-een werken met een rolstoelspeelster die uitgroeide tot de wereldtop, was voor Hopmans zelf ook een ontwikkelingsproces. Als belangrijkste groeimoment noemt ze haar sprong in het diepe met rolstoeltennis. “Wat mij echt een enorme boost heeft gegeven, is dat als je iets nog niet weet of niet kent, je je niet moet laten afschrikken, niet angstig hoeft te zijn voor het onbekende. En dat je met goede communicatie heel ver komt.” Hopmans geeft een voorbeeld: “Toen ik van Diede de vraag kreeg of ik mee wil trainen, dacht ik in eerste instantie: wauw!, want als je kijkt naar een stukje mobiliteit, is die bij het rolstoeltennis natuurlijk heel anders. Maar later ontdekte ik dat er ook heel veel overeenkomsten zijn met het valide tennis. Het is gewoon een ontdekkingstocht geweest, maar je kunt het uiteindelijk wel. Dat gaf me vertrouwen.”

Als we spreken over haar eigen ontwikkeling, verwijst Hopmans ook regelmatig naar haar tijd als jeugdtrainster. Niet alleen omdat het haar veel plezier gaf, ook omdat het heel vormend voor de rest van haar carrière was. Ze beveelt het werken met jonge jeugd iedere trainer aan. “Het lijkt heel aanlokkelijk als je als jonge coach de kans krijgt om met een speler in te stappen bij de top, maar weet waar je weg begint. Mijn ervaring is, dat ik – doordat ik veel met kids heb gewerkt – mijn spelers nu beter begrijp en kan inschatten. Je kwaliteit als trainer groeit gewoon. Toen, op dat moment besefte ik het allemaal niet zo, maar nu zie ik dat wel heel duidelijk.”

Hopmans krijgt regelmatig de vraag of ze als nieuwe bondscoach een missie heeft, of ze iets zou willen veranderen. Hopmans: “Zoals het nu is, is het qua programma prima, alleen streef ik wel naar meer structuur in de zin van duidelijkheid van staf naar spelers tot de staf onderling. Het is natuurlijk iets uit het verleden wat je niet van de ene dag op de andere verandert maar voor mij een mooie uitdaging om dat wel voor elkaar te krijgen. Ik hoop dat het werkplezier en de energie dan meer tot zijn recht kunnen komen.”

Vrouwen

We besluiten ons gesprek met het onderwerp ‘vrouwelijk coaches’. Het is immers nog steeds de realiteit dat vrouwelijke coaches in de minderheid zijn en sommigen van hen zelfs ervaren dat ze vanwege hun geslacht onderschat worden of op andere wijze ongelijk worden bejegend. Hopmans heeft dit zelf nooit meegemaakt, maar wil er wel wat over kwijt: “In de cijfers komt die minderheid inderdaad nog steeds boven, maar wat ik wel merk is dat er in het tennis meer behoefte aan vrouwelijke coaches aan het ontstaan is. Zowel onder mannelijke als vrouwelijke spelers.” Hopmans schetst: “Bij onze academy, waar ons team toen uit vijf trainers bestond waarvan ik de enige vrouw was, hebben we een keer een anonieme enquête gedaan onder spelers en daar kwam uit dat het als heel prettig werd ervaren dat er ook een vrouw in het team zat. Dat hadden we niet verwacht en het is me altijd bijgebleven. Het kan zowel door mannen als vrouwen soms wat laagdrempeliger voelen naar een vrouw toe dan naar een man, en ik denk dat oudere mannelijke coaches met veel ervaring dat ook steeds meer gaan inzien. Ik heb het gevoel dat we in ieder geval in het tennis de goede kant op bewegen. Wat bijvoorbeeld opvalt bij de KNLTB is dat we veel vrouwelijke coaches in het team hebben, alhoewel ik natuurlijk niet precies weet of het een bewuste keuze is geweest voor meer vrouwelijke energie of dat de personen die daar zitten gewoon ambitieus zijn.”

Dit artikel verscheen eerder in vakblad NLCOACH (editie 2-2025).