Sport en zorg: wie, wat, waar?

Blessures vormen een ernstige bedreiging voor het plezier dat veel mensen beleven aan sport, en hebben vanwege de kosten van medische behandeling en arbeidsverzuim een negatief effect op de waardering van sport in het algemeen. Adequate zorg en deskundig advies kunnen echter veel blessureleed voorkomen. Waar is die zorg te vinden, en wat kan welke deskundige voor wie betekenen? Een overzicht.

De twee belangrijkste professionals die een bijdrage leveren aan (het optimaliseren van) de gezondheid van iedereen die wil sporten of bewegen, zijn de sportarts en de sportfysiotherapeut. Zij werken binnen het onderdeel van de gezondheidszorg dat we ‘sportgezondheidszorg’ noemen.

De sportarts is een arts die na zijn geneeskundeopleiding nog een vierjarige specialisatie tot sportarts heeft gevolgd. Hij houdt zich voornamelijk bezig met het stellen van diagnoses, het behandelen van blessures en het verstrekken van individuele adviezen over de tak van sport en de verantwoorde intensiteit van sportbeoefening. De sportarts werkt vaak in een sportmedische instelling. Dat kan een sportmedisch adviescentrum zijn, maar bijvoorbeeld ook een sportgeneeskunde afdeling in een ziekenhuis. Iedereen kan een afspraak maken met een sportarts. Een verwijzing van een huisarts of andere arts is niet noodzakelijk.

De sportfysiotherapeut is een fysiotherapeut die nog een extra opleiding heeft gevolgd tot sportfysiotherapeut en tenminste acht uur per week met sporters werkt. Sportfysiotherapeuten richten zich op het behandelen, begeleiden, adviseren en voorlichten van (geblesseerde) sporters, aankomende sporters, sporters met een chronische ziekte en sporters met een verstandelijke en/of lichamelijke handicap. Zij zijn veelal werkzaam in fysiotherapiepraktijken. Ook daar kan iedereen zonder verwijzing terecht.

Certificatiestructuur

Naast de sportarts en sportfysiotherapeut is er nog een groep die zich bezighoudt met de zorg voor sporters: de sportverzorgers. Zij maken officieel geen onderdeel uit van de (sport)gezondheidszorg, en vormen een zeer diverse groep omdat ze vrijwel allemaal verschillende opleidingen hebben doorlopen. Er wordt inmiddels gewerkt aan de ontwikkeling van een certificatiestructuur zodat voor de buitenwereld duidelijk wordt welke kwaliteit de sportverzorger levert, maar op dit moment is het nog niet zover.

Voor het merendeel van de sportverzorgers is sportverzorging een bijbaan of hobby. De sportverzorger is vaak het eerste aanspreekpunt van een sporter, vooral in wedstrijd- of trainingssituaties. Daardoor vervult de sportverzorger in veel gevallen een spilfunctie tussen de sporter, de trainer/coach en eventuele andere zorgverleners.

De sportverzorger treft maatregelen ter verbetering van de conditie van de sporter en ter voorkoming of vermindering van blessures van sporters. Die maatregelen kunnen bestaan uit masseren, tapen en bandageren, informeren en adviseren en Eerste Hulp bij Sport Ongevallen (EHBSO). Sportverzorgers zijn veelal werkzaam binnen sportverenigingen of in een eigen praktijk. Iedereen kan zonder verwijzing naar een sportverzorger. De zorg en advisering die de sportarts, sportfysiotherapeut en sportverzorger gezamenlijk leveren aan iedereen die wil sporten of bewegen, noemen we de ‘sportzorg’.  

Soorten van zorg

Samen leveren de sportarts, sportfysiotherapeut en sportverzorger tien soorten van zorg/advisering:

1. 1.     Sportkeuring/sportmedisch onderzoek

Een beoordeling van de individuele gezondheid en de geschiktheid om te bewegen of te sporten. Een sportarts doet hiervoor diverse onderzoeken (bijvoorbeeld intern, orthopedisch en cardiologisch) en voert, afhankelijk van de uitgebreidheid van het onderzoek, diverse testen uit. Bijvoorbeeld ogentest, urinetest, longfunctietest en inspanningstest.

1. 2.     Blessurebeoordeling

In de praktijk geschiedt blessurebeoordeling door de diverse aanbieders van sportzorg, maar het is de vraag of dat, vanuit het oogpunt van het bieden van optimale zorg aan sporters, juist is. Het VSG streeft ernaar om hierover duidelijke afspraken te maken tussen de sportartsen, sportfysiotherapeuten en sportverzorgers.

1. 3.     Blessurebehandeling

Behandeling van een sportblessure door een (sport)arts en/of (sport)fysiotherapeut, op verwijzing van een (sport)arts. Doel is de persoon terug te brengen naar zijn oorspronkelijke prestatieniveau. Hieronder vallen ook sportrevalidatie, oefentherapie en training.

1. 4.     Blessurepreventie

Advies aan personen en/of organisaties over maatregelen die blessures kunnen voorkomen c.q. beperken.

1. 5.     Sport-/beweegadvies

Individueel advies over duur, frequentie en intensiteit van geschikte sport- en beweegvormen.

1. 6.     Testen en meten

Het beoordelen van de fitheid van een persoon of een groep op basis van sportfysiologische testen.

1. 7.     Materiaaladvies

Beoordelen van materialen bij een bepaalde sport of bewegingsvorm, met het doel de prestatie te bevorderen en/of de gezondheid te beschermen.

1. 8.     Voedingsadvies

Advies over algemene voeding en specifieke diëten op basis van een individuele voedingsanamnese, een analyse van de lichamelijke activiteit en de kenmerken en wensen van de sporter.

1. 9.     Begeleiding

Bundeling van meerdere van de reeds genoemde zorgproducten ten behoeve van individuen, teams, verenigingen en/of evenementen over een langere periode.

1. 10.   EHBSO

Een combinatie van blessurebeoordeling en (eerste) blessurebehandeling die als één geheel wordt aangeboden.

Soorten van sporters

De sportartsen, sportfysiotherapeuten en sportverzorgers bieden hun zorg/advisering aan diverse groepen aan. Deze uiteenlopende groepen, van prestatiegerichte sporters tot chronisch zieken en van recreatieve sporters tot mensen die recreatief willen gaan sporten (‘inactieven’), hebben allen hun eigen behoeftes als het aankomt op zorg en advies. Maximale sporters, die voortdurend de grenzen van hun lichamelijke mogelijkheden opzoeken, zullen graag willen weten hoe zij blessures kunnen voorkomen, en toch zo optimaal mogelijk kunnen presteren. De recreatieve sporters, en zeker ook de inactieven en chronisch zieken die aan sport willen gaan doen, willen vooral weten hoe ze risico’s kunnen voorkomen. Welke sport is het meest geschikt voor hen, door wie kunnen blessures het beste behandeld worden, waar kunnen ze eventueel worden gekeurd? In onderstaande tabel is weergegeven bij wie en met welke vragen elke groep van sporters terecht kan.  

Verenigingen en zorg

Ook sportverenigingen kunnen hun voordeel doen met het aanbod van de sportzorg. Door afspraken te maken met één of meer zorgverleners in hun omgeving, kunnen zij zelf een steentje bijdragen aan goede zorg voor hun sporters. Sportverenigingen die hun leden naar de juiste professionals doorverwijzen, kunnen veel problemen voorkomen. Sportartsen, sportfysiotherapeuten en sportverzorgers zijn graag bereid om langs te komen en voorlichting te geven over verantwoord sporten en alles wat daarbij komt kijken.

Dit is een aangepaste versie van een artikel dat in september 2007 werd gepubliceerd in ‘Coachen’.