Trainersmythe: fit zijn is in vorm zijn

Veel sporters en trainers verwarren fit zijn met in vorm zijn. We kennen het allemaal wel als coaches: de laatste wedstrijd gaf aan dat je sporter of team op de goede weg is, nog een paar dagen of weken te gaan voor het toernooi of het duel met de in principe sterkere tegenstander(s), dus wat denk je dan als trainer: nu nog even de puntjes op de i zetten.

Ach, technisch zitten ze eigenlijk wel goed, tactisch liep het ook naar behoren, maar conditioneel valt er vast nog wel wat winst te behalen. Door wat pittige trainingen worden ze fit genoeg om de zware strijd aan te kunnen gaan. Dan hebben we er ieder geval alles aan gedaan!

En inderdaad, wie in de laatste twee weken voor de wedstrijd of het toernooi conditietesten, testwedstrijdjes of timetrials doet, komt vaak tot de ontdekking dat de conditie beter is dan ooit, een hoge VO2-max, ze breken de records in de krachtruimte, ze zijn fitter dan ooit tevoren, kortom, ze zijn in vorm. En wellicht is dat de denkfout die gemaakt wordt. Om fit te worden moet je trainen, evenwichten in het lichaam bewust verstoren, want het klopt wel: als je niet fit bent, presteer je ook niet naar behoren.

Maar het trainen brengt sporters uit vorm. Probeer maar eens een topprestatie neer te zetten na een zware training. Dat lukt eenvoudigweg niet omdat je moe bent. Dat is de sleutel tot in vorm zijn. Training, en dat zouden we moeten weten, heeft altijd een uitgesteld effect. Het echte positieve effect van de training, ook wel supercompensatie genoemd, vindt na een enkelvoudige training altijd pas enkele uren en na een serie trainingen zelfs dagen na de laatste training plaats!

Zeker voor degenen die wedstrijden hebben gedaan en daarbij records hebben gebroken hebben al enkel dagen nodig om volledig te herstellen, maar meestal traint men gewoon door, in de euforie of uit angst de conditie of de vorm te verliezen. Met het oog op de komende wedstrijd of het toernooi traint men dan nog wat harder ook en het resultaat is dat men weliswaar fit, maar vermoeid op die wedstrijd aan de start komt.

Voeg hierbij nog andere verstorende invloeden, bijvoorbeeld: men moet plotseling om 10 uur ‘s morgens presteren, terwijl men altijd gewend was om ‘s avonds te trainen, jet-lag, menstruatie, slaapgebrek door nervositeit en dan maakt het niet meer uit hoe fit je bent, je bent niet in vorm. Het lichaam is niet in staat om die grote energiereserves te mobiliseren.

De term vermoeidheid compliceert de zaak ook nog eens, de vraag is namelijk: wat is moe? Welke systemen zijn vermoeid? Zijn dat de energievoorraden in de spieren, is dat het autonome zenuwstelsel dat vele belangrijke onbewuste functies zoals hartslag, ademhaling, spijsvertering, en doorbloeding aanstuurt, of juist het centrale zenuwstelsel (hebben we teveel aan ons hoofd). Door middel van hi-tech apparaten zijn we nu in staat om vermoeidheid exact te kwalificeren (waar zit het) zodat we perfect de trainingen kunnen aanpassen of adequate herstelmaatregelen voor elk systeem kunnen nemen.

Helaas zijn deze dure apparaten niet voor iedereen weggelegd, zodat we als trainer meestal zonder deze waardevolle hulpmiddelen moeten werken.

Daarom een aantal praktische richtlijnen om in vorm te komen.

• een goede fysieke fitheid is naast de technische,tactisch en mentale fitheid uiteraard noodzakelijk om goed te kunnen presteren;
• als de sporter(s) eenmaal goed presteren: trap eerder op de rem of geef minder gas in plaats van extra gas te willen geven!
• leg de zwaarste trainingen, afhankelijk van de tak van sport en een aantal andere factoren – zoals de lengte van het seizoen – een week of drie voor de wedstrijd/toernooi;
• daarna: onderhouden en taperen;
• de slechtste reden om in de aanloopfase naar een wedstrijd/toernooi hard te trainen is wel uit gebrek aan zelfvertrouwen of om later te kunnen zeggen dat je er ‘alles aan gedaan hebt’. Je moet namelijk niet alles eraan doen, je hoeft alleen het juiste eraan te doen.

Een simpele formule kan ons helpen het hele proces beter te begrijpen: vorm = fitheid – vermoeidheid, oftewel zorg wel dat je fit bent, maar niet meer vermoeid.

Dit is een aangepaste versie van een artikel dat in oktober 2005 werd gepubliceerd in ‘Coachen’.